Bilecik’in Öncü Öğretmenlerinden Başmuallim Talat Bey

Bilecik Kent tarihine damga vurmuş öğretmenlerin başında gelen isimlerden biri hiç şüphesiz Osmaneli mektebi müdürü Başmuallim Talat Bey’dir. Her ne kadar yaşamını ayrıntılı olarak bilmesek, hatta doğum ve ölüm tarihlerini tespit edemesek de yazıları ve 1926 yılında yayımladığı Osmaneli Tarihi isimli eseriyle her daim hatırlayacağımız bir kişidir.

Kendisiyle ilgili ulaşabildiğimiz en erken bilgi Bilecik Kent Belleği koleksiyonunda bulunan bir fotokartta saklıdır. Bizzat Talat Bey tarafından 11 Temmuz 1340 [1924] tarihinde gönderilen fotokartın arkasında şu satırlar yazmıştı: “Kocaeli Lisesi muallimlerinden İsmail Uluğ Bey’e, et bayramınızı tebrik ve cümlemiz hakkında müteyemmin ve mesud olmasını temenni ederim.” Kartı Osmaneli Başmuallimi olarak imzalamıştı.

Fotokartın ön yüzünde Bilecik tren istasyonu görüntüsünün olduğunu belirten yazı bulunmaktaydı. Kadraja giren kara tren ve önünde koşturma hâlindeki insanlar adeta o günü zihnimizde canlandırmaktaydı: Ön tarafta ellerindeki gazeteyi meraklı gözlerle inceleyen birkaç kişi, vagon penceresinden dışarıyı seyreden meraklı gözler, kendi arasında konuşanlar ve fotoğraf çeken kişiyi sanki tek fark eden kişiymiş gibi bakan tren rayları arasında yalnız bir çocuk… Fotoğrafı çeken kişi demişken sol alttaki bir not hemen dikkatimizi çekiyor: “Foto: Talat”

Arkadaki imza ile aynı olan bu yazı gösteriyor ki Başmuallim Bey, böylesine erken bir tarihte fotoğrafçılığa ilgi duymaktadır. 1926 yılında yayımladığı Osmaneli Tarihi isimli küçük kitapçıkta da Osmaneli’ni gösteren pek çok fotoğrafa yer vermesi onun bu ilgisinin başka bir yansımasıdır. Ne var ki kitaptaki fotoğraflarda onun imzası görülmüyor. Kim bilir belki de kitabındaki fotoğrafları da kendisi çekmiştir.

Osmaneli Tarihi kitabı ayrı bir konu olsa da bu eser, Başmuallim Talat Bey’in fotoğrafçılığın yanı sıra başka bir özelliğini daha ortaya çıkarmaktadır. Kitapta başka hiçbir kaynakta geçmeyen Lefkeli şair Kerimi’yi ele aldığı bir bölüm bulunmaktadır. Başmuallim şöyle bir hikâye anlatır: Asıl adının Süleyman olan Kerimi, belli bir yaşa kadar Lefke’de yaşadıktan sonra tahsil için İstanbul’a gider.

İstanbul’da aldığı eğitim ve sahip olduğu becerileri sayesinde katipliğe kadar yükselir. Aradan hayli zaman geçtikten sonra Lefke’yi ziyaret etmeye karar verir. Kasabaya yakın bir mesafeye kadar geldiğinde karşılaştığı bir Lefkeli onu tanır ve “O, hoş geldin Molla Kerimi” diye ona hitap eder. Koca şair bu molla lafzına çok canı sıkılır ve derhal geri döner. Bir daha hiç Lefke’ye gelmez.

Başmuallim Talat Bey’in ifade ettiğine göre Şair Kerimi yaşadığı dönemde “kudret-i beyana malik kıymetli” bir şairdir. Şiirlerinden bazılarını kitabında da alıntılamaktadır.
Öte yandan 8 Mart 1924 tarihinde Yeni Yol mecmuasından Talat Bey “Bir Rüya” ismiyle kaleme aldığı bir makalede de Süheyla ve Mualla adlı iki kardeşi anlatırken şiire başvurmuştur. Bu örnekler göstermektedir ki Başmuallim Talat Bey’in şiire ciddi bir merakı vardı.

Yeni Yol Mecmuasında yer alan başka bir görüntüde Başmuallim Talat Bey için “Talat Kayıhan Bey” tabiri kullanılmaktadır. İleriki zamanda böyle bir soyadı almış olabileceği muhtemeldir.

Bilecik muallimler birliğinde de çalışan Talat Bey, 1926 yılının haziran ve temmuz aylarında Bilecik valisi Tevfik Bey başkanlığında bir heyetle Romanya ve Macaristan’a bir inceleme ziyareti yapmışlardır. Heyette ayrıca belediye reisi, mektep müdür ve başmuallimleri bulunmaktaydı. Seyahatin eğitim konusuyla ilgili Başmuallim Talat Bey’in kaleme aldığı rapor 9 Ocak 1926 tarihinde Muallimler Birliği mecmuasının 15. sayısında yayımlanmıştı. Ayrıca 20 Şubat 1926 tarihli Vakit gazetesi de konuyu manşetlerine taşımıştı.

24 Kasım öğretmenler günü vesilesiyle başta Başöğretmen Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Bilecik’in öncü öğretmenlerinden Başmuallim Talat Bey’i, ebediyete göçmüş öğretmenlerimizi rahmetle anıyor ve bütün öğretmenlerimiz ile eğitim emekçilerimizin öğretmenler gününü kutluyoruz.

1. Bilecik Tren Garı Fotoğrafı (Bilecik Kent Belleği)

2.Talat Kayıhan Bey masa başında görülüyor (Yeni Yol Mecmuası, Sayı 27 8 Mart 1340 [1924] (Beyazıt Kütüphanesi Hakkı Tarık Us Koleksiyonu)

3.Talat Bey'in de içinde olduğu kalabalık bir öğrenci topluluğu (Yeni Yol Mecmuası, Sayı: 31 5 Nisan 1340 [1924] (Beyazıt Kütüphanesi Hakkı Tarık Us Koleksiyonu)

4.Başmuallim Talat Bey'in Osmaneli Tarihi isimli itabının kapağı, 1926 (İBB Atatürk Kitaplığı)