Türkiye Kent Bellekleri ve Koleksiyoncuları Çalıştayı Sonuç Bildirgesi

BİLECİK’TEN TÜRKİYE’YE MESAJ:

KENT BELLEKLERİ BULUŞMALI, ORTAK BİR HAFIZA OLUŞMALI

TÜRKİYE KENT BELLEKLERİ VE KOLEKSİYONCULARI ÇALIŞTAYI SONUÇ BİLDİRGESİ

Bilecik Kent Belleği tarafından düzenlenen “Türkiye Kent Bellekleri ve Koleksiyoncuları Çalıştayı”, 5 Eylül 2026 tarihinde Bilecik’te gerçekleştirildi. Türkiye’nin farklı şehirlerinden kent belleği çalışmaları yürüten araştırmacılar ile koleksiyoncuları bir araya getiren etkinlik kapsamında, ilk kez orijinal eserlerin sergilendiği “Yakınımızdaki Uzak Tarihimiz: Bilecik Kent Belleği Sergisi” de ziyarete açıldı.

Bir kentin hafızasını kaybetmesi, o kentin sokaklarında yaşanmış hikâyelerin, komşulukların, seslerin ve kentin ruhunun silinmesi demektir. Bilecik, 1920-1922 yılları arasındaki işgalde tam olarak böyle bir kırılma yaşadı. Bu yıkım ortaya yan yana duran ama kopuk iki şehir çıkardı: Vadinin içinde kalan, bugün ancak eski kitaplarda izini sürdüğümüz kadim Bilecik ile hemen karşı yakasında yükselen yeni Bilecik.

Bilecik Kent Belleği, işte bu kopukluğu gidermek, kentin kaybolmaya yüz tutmuş hafızasını yeniden gün yüzüne çıkarmak için yola çıktı. Evlerin tavan aralarında, kişisel albümlerde ve özel koleksiyonlarda saklı kalan metinler, fotoğraflar ve belgeler, gönüllü bir ekip ve akademisyenlerin titiz çalışmasıyla dijital ortama aktarıldı. Bugün 3 binden fazla materyal ve 7 bin sayfayı aşan bu arşiv, herkesin erişebildiği canlı bir hafızaya, hatta kentin ortak bir aile albümüne dönüşmüş durumdadır.

Ancak bir şehrin hafızasını ayakta tutmak, tek başına yürütülebilecek bir mücadele değildir. Şehirler yollarla ve köprülerle birbirine bağlandığı gibi, insanlar da hikâyeler ve anılar sayesinde birbirinden ayrılamaz. Bu anlayışla, farklı şehirlerde benzer kaygılarla yola çıkan hafıza merkezleriyle tanışmak, tozlu raflardaki belgeleri saklayan koleksiyoncularla bir araya gelmek ve ortak bir bellek inşa etmek amacıyla bu buluşma gerçekleştirilmiştir.

Sadece Bilecik’i değil, Türkiye’nin dört bir yanındaki kent belleklerini ve koleksiyoncuları birbirine bağlayacak sürdürülebilir bir ağ kurma hedefiyle gerçekleştirilen ve üç oturumdan oluşan çalıştayda öne çıkan tespitler ve ortak kararlar şunlardır:

1. Mekânsal Hafıza ve Kent Dokusu

- Şehirlerin temel bellek mekânları olan mimari yapılar yok olduğunda, o mekânda oluşan hafıza da kaybolmaktadır. Tarihi binalar ve yapılar “eskimiş” gerekçesiyle yıkılmak yerine, özgün dokusu korunarak işlevsel hale getirilip yaşatılmalıdır.

2. Dijitalleştirme ve Metodoloji Standartları

- Bellek merkezlerine ulaşan tüm belgelerinin taranması mutlaka yüksek çözünürlüklü profesyonel ekipmanlarla yapılmalıdır.

- Dijital belleğe aktarılan tüm metin ve belgelerin OCR (Optik Karakter Tanıma) taramasına uygun biçimde kaydedilmesi, araştırmacıların zaman kazanması açısından elzemdir.

- Başka açık kütüphane ve resmî arşiv kataloglarında halihazırda yer alan ve araştırmacıların kolayca erişebildiği mükerrer belgeler yerine, gün yüzüne çıkmamış özgün materyallere öncelik verilmelidir.

- Görsel arşivcilikte geniş bir vizyon benimsenmelidir. Hukuki açıdan engel taşımayan ve ilk bakışta sıradan görünen bir fotoğraf, kartpostal veya görüntüler, ileride farklı tarihsel sorulara yanıt verebileceği için eksiksiz kayıt altına alınmalıdır.

- Bellek projelerinden haritalandırma mutlaka yapılmalıdır. CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) üzerine çalışan bilim insanlarından destek alınmalıdır. Haritalandırma yapan başka şehirlerin tecrübelerinden faydalanılmalıdır.

3. Koleksiyonculuk Etiği ve Kamusallaştırma

- Bir belgenin veya fotoğrafın fiziksel mülkiyetinden ziyade, taşıdığı bilgi ve mana esastır. Bellek çalışmaları, eserin aslını sahibinden almak yerine, üzerindeki bilgiyi doğrulayarak dijital ortamda kamusallaştırmayı ilke edinmelidir. Böylece eser sahibinde kalırken, taşıdığı değer geniş kitlelerin erişimine açılmış olur.

4. Kurumsal Sürdürülebilirlik ve Sosyal Etki

- Kent belleği çalışmaları yalnızca bireysel gönüllülük esasına bırakılmamalı, profesyonel desteklerle ve finansal fonlarla sürdürülebilir kılınmalıdır.

- Kent bellekleri, eğitim, sosyal yaşam, folklor, sanayi, spor ve müzik gibi spesifik temalarda dönemsel butik sergiler açmalıdır. Bu sergiler kent sakinlerinin geçmişi hatırlamasına ve kentlilik bilincinin gelişmesine katkı sağlayacaktır.

5. Gelecek Projeksiyonu ve İş Birliği Ağları

- Türkiye’deki kent belleği çalışanları ve koleksiyoncular arasındaki etkileşimi diri tutmak adına bu buluşmalar periyodik hale getirilmelidir.

- Uzun vadeli hedef olarak “Türkiye’nin Ortak Hafızası” fikri ulusal bir vizyona dönüştürülmelidir.

- Bir sonraki çalıştayın İzmir’de yapılması önerilmiş olup detaylar Bilecik ve İzmir kent bellekleri yöneticileri arasındaki görüşmelerin ardından kamuoyuyla paylaşılacaktır.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.